Z okazji obchodów 500. rocznicy nadania praw miejskich Tarnowskim Górom zapraszamy uczniów tarnogórskich szkół ponadpodstawowych do udziału w wyjątkowym wydarzeniu edukacyjnym – „Teście Wiedzy o Tarnowskich Górach”. To konkurs dla uczniów zainteresowanych historią miasta, jego bogatym dziedzictwem górniczym i kulturalnym oraz najważniejszymi wydarzeniami z jego dziejów. Test odbędzie 21 maja w Zabytkowej Kopalni Srebra o godz. 11.00 i będzie okazją do sprawdzenia wiedzy 100 uczniów szkół ponadpodstawowych. Uczestnicy zmierzą się z 40 pytaniami dotyczącymi m.in. historii powstania miasta, tradycji górniczych, zabytków, ważnych miejsc oraz współczesnego życia Tarnowskich Gór".

30 kwietnia 1526 r. książę opolski Jan II oraz margrabia Ansbach i książę karniowski Jerzy Hohenzollern nadali przywilej wolności górniczej („Bergfreiheit”) na terenie swoich włości. Spisane po niemiecku uprawnienia zachęciły gwarków – głównie z okolic księstwa Ansbach i Olkusza – do osiedlania się w rejonie dzisiejszych Tarnowskich Gór.

Tę datę uznaje się za historyczny początek Tarnowskich Gór. Przez najbliższe miesiące w mieście będą się odbywały liczne urodzinowe wydarzenia. Jednym z nim będzie Test Wiedzy o Tarnowskich Górach.

Kalendarium Tarnowskich Gór

Porządkowanie wiedzy zaczniemy od dat i najważniejszych wydarzeń.

• 1201 r. – w bulli papieża Innocentego III pojawiła się pierwsza wzmianka o wsi Repty – Reptones – jako posiadłości wrocławskiego klasztoru premonstrantensów.

• 1247 r. – Książę opolski Władysław I wydał przywilej górniczy – tzw. Wolny Ołów – nadający Reptom prawo do wydobywania na tym terenie rud ołowiu.

• 1289 r. – Książę bytomsko-gliwicko-kozielski Kazimierz II złożył w Pradze hołd lenny królowi Czech Wacławowi II. Tym samym ziemia bytomska – w tym teren dzisiejszych Tarnowskich Gór – stała się częścią Korony Królestwa Czech.

• 1490 r. – Według legendy chłop zwany Rybką, zamieszkujący osadę Tarnowice (dziś Tarnowice Stare – to od nich wzięła się nazwa Tarnowskich Gór), odkrył na polu na terenie dzisiejszego miasta pierwszą bryłę kruszcu. Wydarzenie to sprawiło, że tutejsze bogactwa mineralne zaczęły przyciągać licznych kopaczy srebra i ołowiu, których ogarnęła prawdziwa gorączka srebra. Wkrótce powstała tu osada górnicza, a wraz z nią „góry/gory”, czyli po staropolsku – podobnie zresztą jak w języku niemieckim „Berg” i czeskim „hory” – kopalnie. To od nich wzięły się „góry” w nazwie miejscowości.

• 1526 r. – 30 kwietnia Jan (inaczej Hanusz/Janusz) II, książę opolski nazywany Dobrym oraz margrabia Ansbach i książę karniowski Jerzy Hohenzollern nadali przywilej wolności górniczej („Bergfreiheit”) na terenie swoich włości. Spisane po niemiecku uprawnienia zachęciły gwarków (głównie z okolic księstwa Ansbach oraz Olkusza) do osiedlania się w rejonie powstającego miasta. Samo słowo gwarek pochodzi z języka niemieckiego („der Gewerke”) i oznacza organizatora produkcji lub udziałowca/właściciela spółki górniczej.

• 1528 r. – Margrabia Ansbach i książę karniowski Jerzy Hohenzollern oraz książę opolski Jan II wydali w Opolu 16 i 18 listopada 1528 roku ustawę górniczą zwaną „Ordunkiem Gornym”. Dokument ustanawiał m.in. władzę górniczą i miejską w Tarnowskich Górach.

• 1683 r. – 20 sierpnia król Jan III Sobieski zatrzymał się Tarnowskich Górach w drodze na odsiecz wiedeńską.

• 1784 r. – 16 lipca w szybie poszukiwawczym „Rudolphine” na terenie Bobrownik (wówczas pod miastem, dziś w obrębie Tarnowskich Gór), w obecności i na zlecenie hrabiego Friedricha Wilhelma von Redena oraz ministra – premiera Prus Friedricha Antona von Heynitza, odkryto złoża rudy srebra i ołowiu.

• 1788 r. – 9 stycznia w kopalni „Fryderyk” rozpoczęła pracę pierwsza w tarnogórskim górnictwie i całym regionie kruszcowym maszyna parowa, którą sprowadzono z Wysp Brytyjskich do odwadniania kopalnianych wyrobisk (32-calową maszynę parową typu Newcomen wyprodukowano w 1787 r. w należącej do Samuela Homfraya hucie żelaza Penydarren w południowej Walii). Uruchomienie tej „maszyny ogniowej” uznaje się za symboliczny początek górnośląskiej  rewolucji przemysłowej.

• 1790 r. – Johann Wolfgang von Goethe, towarzysząc księciu Karolowi Augustowi, odbył we wrześniu 1790 r. podróż do Tarnowskich Gór, by zobaczyć, jak pracuje pierwsza w tym regionie maszyna parowa.

• 1803 r. – W Tarnowskich Górach założono pierwszą na Górnym Śląsku Szkołę Górniczą.

• 1854 r. – Rozpoczęto budowę pierwszej, dziś najstarszej czynnej na świecie linii wąskotorowej z Tarnowskich Gór jako ośrodka kopalnictwa rud do Wirka (obecnie dzielnicy Rudy Śląskiej).

• 1884 r. – 6 października w pobliżu Rept Nowych (obecnie część Rept Śląskich, dzielnicy Tarnowskich Gór) oddano do użytku pierwszy na Górnym Śląsku międzygminny kompleks wodociągowy Adolfschacht, który pompował wodę w podziemnych wyrobisk kopalni „Fryderyk” i dostarczał ją m.in. aż do Królewskiej Huty (dziś Chorzów)

• 1903 r. – Na dawnych terenach górniczych, na południowy zachód od centrum miasta, powstał unikatowy w skali europejskiej Park Miejski. Była to prawdopodobnie pierwsza w Europie udana rewitalizacja terenów poprzemysłowych przekształconych na tereny rekreacyjne.

• 1953 r. – 19 marca zawiązał się w Tarnowskich Górach Komitet do spraw Zabytków i Historii Ziemi Tarnogórskiej. Niecały rok później, 31 stycznia 1954 r. zwołano pierwsze Walne Zgromadzenie, na którym wybrano Zarząd Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej. Jego pierwszym przewodniczącym został Alfons Kopia.

• 1955 r. – Grupa pasjonatów ze Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej ustawiła na placu przy kościele parafialnym słynną Dzwonnicę Gwarków

• 1957 r. – Pomiędzy 14 a 18 września odbyły się pierwsze Gwarki.

• 1976 r. – 5 września udostępniono do zwiedzania Zabytkową Kopalnię Srebra.

• 1994 r. – 30 grudnia od Tarnowskich Gór odłączyły się – jako gmina Miasteczko Śląskie – dzielnice Miasteczko Śląskie, Żyglin i Żyglinek oraz sołectwa Bibiela i Brynica (wszystkie przyłączono do miasta w 1975 roku).

• 2001 r. – 16 marca otwarto pierwszy na Górnym Śląsku aquapark.

• 2011 r. – W pochodzącym z końca XVIII wieku pałacu utworzono samorządową instytucję kultury Gminy Tarnowskie Góry o nazwie „Pałac w Rybnej”.

• 2017 r. – Pogórnicze zabytki Tarnowskich Gór zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Decyzja zapadła 9 lipca w Krakowie podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Był to 15. polski obiekt na tej prestiżowej liście i pierwszy w województwie śląskim.

• 2025 r. – 11 grudnia uroczyście otwarto Dworzec Kultury, który pod auspicjami Muzeum w Tarnowskich Górach działa na pierwszym piętrze dworca kolejowego.

Test Wiedzy o Tarnowskich Górach

Z okazji obchodów 500. rocznicy nadania praw miejskich Tarnowskim Górom zapraszamy uczniów tarnogórskich szkół ponadpodstawowych do udziału w wyjątkowym wydarzeniu edukacyjnym – „Teście Wiedzy o Tarnowskich Górach”.

Test odbędzie 21 maja w Zabytkowej Kopalni Srebra o godz. 11 i będzie okazją do sprawdzenia wiedzy 100 uczniów szkół ponadpodstawowych, rozwijania zainteresowań regionalnych oraz budowania lokalnej tożsamości. Uczestnicy zmierzą się z 40 pytaniami dotyczącymi m.in. historii miasta, tradycji górniczych, zabytków, ważnych miejsc oraz współczesnego życia Tarnowskich Gór”. Czekają nagrody: • I miejsce – 2000 zł, • II miejsce – 1000 zł, • III miejsce – 500 zł.

Link, aby zgłosić udział w teście: wyborcza.pl/tarnowskiegory