Uroczysta sesja z okazji 500-lecia Tarnowskich Gór: nowa sala, nowa monografia i deklaracja radnych.

– Historia Tarnowskich Gór jest interesująca i jest swoistym fenomenem – powiedział prof. Ryszard Kaczmarek opowiadając o 500-leciu miasta na otwarcie dzisiejszej uroczystej sesji Rady Miejskiej. Radni spotkali się w odnowionej Sali Sesyjnej, której z okazji jubileuszu przywrócono zaprojektowany pierwotny wygląd. (więcej o sali tutaj)

Profesor Kaczmarek, który wspólnie z prof. Jerzym Sperką kierował  pracami nad monografią Tarnowskich Gór wspomniał, że u źródła dziejów naszego miasta są dwa mity: o chłopie Rybce i pierwszej w regionie maszynie parowej.
– Mimo rozwoju – także przestrzennego, w Tarnowskich Górach centrum zachowało swoją funkcję a miasto zachowało dzięki temu swój charakter – wskazał historyk zaznaczając, że historia najnowsza, czyli wiek XX i XXI, takiego mitu jeszcze się nie doczekały, ale historia ma to do siebie, że dzieje się na naszych oczach, ale my najczęściej nie zdajemy sobie z tego sprawy.

Profesor Sperka wskazał, że początki dziejów miasta poprzez przybywanie do nas ludzi z całego świata to swoisty „Dziki Zachód” i żywiołowe stwarzanie się w działaniu.
– Gdyby nasze miasto zostało założone na prawie niemieckim miałoby z góry wytyczony rynek i ulice – w Tarnowskich Górach  wszystko działo się, jak było w legendzie o odkryciu srebra przez chłopa Rybkę, nieco z przypadku – wyjaśnił dodając, że istnienie chłopa Rybki, zapisanego w urbarzu – jak się okazuje, jako Rypka – udało się ostatecznie potwierdzić.

O nim i późniejszych dziejach miasta wkrótce przeczytamy w trzytomowej, liczącej ponad dwa tysiące stron monografii Tarnowskich Gór.
– Ta monografia to w dużej części działo samych Tarnogórzan, bo w połowie – obok historyków – to oni opisali dzieje miasta – wyjaśnił profesor Sperka.

O mieszkańcach różnych narodowości, wyznań i języków mówili dziś radni i samorządowcy z przewodniczącym Rady Miejskiej Tomaszem Olszewskim na czele.

– Dzisiejsza sesja jest wyrazem wdzięczności dla tych wszystkich, którzy budowali to miasto – stwierdził. – Jedno, co zostało u nas niezmienne, to przywiązanie do ziemi i przekonanie, że tutaj jest nasz dom. Niezależnie od tego, czy się tutaj urodzili, czy zostali Tarnogórzanami z wyboru. To oni sprawili, że pogranicznie wcale nie musi być peryferią – powiedział Olszewski.

„Ślązak, jak idzie przez życie, zostawia za sobą zagospodarowany świat”. Ma takie słowa pisarza Alojzego Lyski powołał się Burmistrz Tarnowskich Gór Arkadiusz Czech  wskazując, że przez pięć wieków nasza ziemia słuchała mowy polskiej, niemieckiej, czeskiej i śląskiej,  wysłuchiwała modlitw katolickich, protestanckich i żydowskich, a rozkwitała dzięki pracy ludzi różnych profesji: gwarków, kupców, mieszczan, kolejarzy, nauczycieli samorządowców, przedsiębiorców, artystów, rzemieślników. – To oni wspólnie zagospodarowywali nasz świat ! – powiedział wspominając tych, którzy byli tu przed nami.  – Opowiadamy o nich, o budowaniu naszego miasta. Opowiadamy historię prawdziwą.  Jesteśmy to winni naszym przodkom, obecnym mieszkańcom miasta i naszym następcom. Bo kiedy nas zabraknie, kto opowie prawdę o naszym, zagospodarowywanym od pięciu stuleci świecie? – pytał.

Aby uczcić wcześniejsze pokolenia i jubileusz 500-lecia Tarnowskich Gór radni przyjęli uchwałę z deklaracją będącymi hołdem dla poprzednich pokoleń Tarnogórzan.
– Świadomi wartości naszego wielowiekowego dziedzictwa oraz odpowiedzialności za jego zachowanie i przekazanie przyszłym pokoleniom, oddajemy hołd wszystkim, którzy przez pięć stuleci pracą, talentem, przedsiębiorczością i służbą wspólnocie przyczyniali się do rozwoju i pomyślności Tarnowskich Gór- napisali rajcy. – Zobowiązujemy się z należnym szacunkiem strzec dziedzictwa i dorobku poprzednich pokoleń oraz rozwijać wspólnotę opartą na wolności, odpowiedzialności, samorządności, solidarności i wzajemnym szacunku.

Radni uzupełnili uchwałę deklaracją w której zobowiązali się sprawować powierzony mandat uczciwie, godnie, bezstronnie i sprawiedliwie.
– Deklarujemy służyć wszystkim mieszkańcom Tarnowskich Gór, wsłuchiwać się w ich głos, strzec dobra wspólnego oraz podejmować decyzje z rozwagą, odpowiedzialnością i troską o przyszłość miasta – obiecali zaznaczając zobowiązując się „nie szczędzić sił dla ochrony i zachowania naszego, unikatowego w skali świata dziedzictwa kulturowego, zwłaszcza atrybutów z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO”.

Deklaracja ma być uroczyście odczytywana podczas pierwszych sesji kolejnych kadencji Rad Miejskich.

Uroczysta Deklaracja Radnych Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach

My, Radni Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach, przekraczając próg tarnogórskiego ratusza, deklarujemy pozostawić za jego drzwiami osobiste uprzedzenia, urazy, interesy i ambicje.
Świadomi pięciuset lat historii naszego miasta oraz odpowiedzialności wobec pokoleń minionych, obecnych i przyszłych, zobowiązujemy się sprawować powierzony nam mandat uczciwie, godnie, bezstronnie i sprawiedliwie.
Deklarujemy służyć wszystkim mieszkańcom Tarnowskich Gór, wsłuchiwać się w ich głos, strzec dobra wspólnego oraz podejmować decyzje z rozwagą, odpowiedzialnością i troską o przyszłość miasta.
Zobowiązujemy się nie szczędzić sił dla ochrony i zachowania naszego, unikatowego w skali świata dziedzictwa kulturowego, zwłaszcza atrybutów z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO, związanych z podziemnym systemem
gospodarowania wodami.
Niech prowadzą nas tradycje wolnego miasta gwarków, szacunek dla pracy i dorobku poprzednich pokoleń oraz obowiązek ochrony dziedzictwa, które otrzymaliśmy i które przekażemy naszym następcom.
Dla dobra Tarnowskich Gór, ich mieszkańców i całej naszej wspólnoty – deklarujemy.

Uzasadnienie uchwały:

500 lat temu, 30 kwietnia 1526 roku książę opolsko-raciborski Jan II Dobry z dynastii Piastów oraz margrabia Jerzy  Hohenzollern-Ansbach, syn Fryderyka Starszego Hohenzollerna oraz Zofii Jagiellonki, siostrzeniec Zygmunta I Starego, zwany także Jerzym Pobożnym, wydali akt wolności górniczej. Przywilej ten stworzył warunki do dynamicznego rozwoju górnictwa i osadnictwa na terenach dzisiejszych Tarnowskich Gór, stając się jednym z fundamentów powstającego miasta. Dwa lata później, w 1528 roku, wydano „Ordunek Gorny” – ustawę górniczą, która porządkowała zasady wydobycia, organizację górnictwa oraz
funkcjonowanie władz górniczych i miejskich. Rozpoczął się czas niezwykle szybkiego rozwoju wydobycia srebronośnych rud ołowiu, a wraz z nim – samego miasta.

Tarnowskie Góry od swoich początków były miastem wielokulturowym. Do rodzącego się miasta przybywali ludzie z różnych stron Europy. Przynosili ze sobą swoją wiedzę, doświadczenie, język, kulturę i wiarę. Obok siebie żyli tu katolicy, protestanci i Żydzi; górnicy, rolnicy, rzemieślnicy, kupcy, mieszczanie, robotnicy, inteligenci i artyści. Mówiono tu po polsku, niemiecku i czesku, a przez wieki także śląską mową – językiem codzienności, domu i tej ziemi. Już „Ordunek Gorny” wymagał, aby burmistrz i rajcy potrafili porozumiewać się po polsku, czesku i niemiecku – to wymowny dowód tego, jak różnorodna była
społeczność tworząca miasto u jego początków.

Gwarkowie zbudowali wspólnotę ponad językami i granicami. Do Tarnowskich Gór przybywali ludzie przyciągani przez srebronośną galenę. Łączyła ich praca, przedsiębiorczość i nadzieja na powodzenie. To właśnie z tej różnorodności
rodziła się wyjątkowa kultura miasta.
Wczesne tarnogórskie górnictwo opierało się na licznych niewielkich kopalniach prowadzonych przez gwarków, wśród których znajdowali się kupcy i przedstawiciele miejscowej szlachty. Aż około 80 procent wydobywanego tu ołowiu trafiało na eksport, zasilając rozległą europejską sieć ośrodków górniczych i hutniczych. Tarnowskie Góry już w XVI wieku stały się więc częścią wielkiego europejskiego obiegu gospodarczego.

Kolejny przełom nastąpił pod koniec XVIII wieku. 19 stycznia 1788 roku w Kopalni Fryderyk uruchomiono sprowadzoną z Wielkiej Brytanii maszynę parową typu Newcomena wykorzystywaną do odwadniania wyrobisk. Jej zastosowanie stało się symbolem początku rewolucji przemysłowej na Górnym Śląsku. Kilka lat później w Tarnowskich Górach pojawiły się również nowocześniejsze maszyny Watta-Boultona. W ten sposób miasto ponownie znalazło się w europejskiej awangardzie postępu technicznego.

Tarnowskie Góry należały do najważniejszych ośrodków wydobycia rud srebra i ołowiu w Europie Środkowej. W kolejnych stuleciach pozostały sercem górniczego regionu – z Kopalnią i Hutą Fryderyk, Urzędem Górniczym, założoną
w 1803 roku szkołą górniczą oraz Górnośląską Spółką Bracką, która zabezpieczała górników i ich rodziny. Kiedy znaczenie górnictwa kruszcowego zaczęło wygasać, Tarnowskie Góry znalazły dla siebie nową rolę. Na przełomie XIX i XX wieku, a szczególnie w czasach II Rzeczypospolitej stały się miastem kolejarzy i jednym z kluczowych punktów Magistrali Węglowej Śląsk-Porty (jednej z największych inwestycji gospodarczych odrodzonego państwa), która połączyła Górny Śląsk z Gdynią
i uniezależniła eksport polskiego węgla od dotychczasowych portów morskich i szlaków transportowych.
Trwałym świadectwem przemysłowej historii miasta są zachowane do dziś liczne zabytki techniki i górnictwa. W lipcu 2017 roku Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO wpisał na Listę światowego dziedzictwa obiekt pod nazwą „Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach”. Był to 15. obiekt z Polski i jedyny na Górnym Śląsku, który uzyskał to prestiżowe wyróżnienie.

W XX wieku Tarnowskie Góry przechodziły również znaczące przemiany przestrzenne i demograficzne. Miasto stopniowo poszerzało swoje granice, obejmując miejscowości, które przez stulecia rozwijały się obok historycznego
ośrodka miejskiego. Już po II wojnie światowej w jego granicach znalazły się m.in. Lasowice, Sowice i Stare Tarnowice, a zasadniczy kształt dzisiejszego miasta uformował się w latach 70. XX wieku, kiedy przyłączono m.in. Bobrowniki
Śląskie, Repty Śląskie, Strzybnicę wraz z Rybną i Opatowicami, a następnie Pniowiec. Przez pewien czas częścią Tarnowskich Gór było również Miasteczko Śląskie wraz z okolicznymi miejscowościami, które ponownie stało się
samodzielną gminą w 1995 roku.

Rozbudowie terytorialnej towarzyszył szybki wzrost liczby mieszkańców. O ile w 1946 roku Tarnowskie Góry liczyły około 18,5 tysiąca mieszkańców, to w połowie lat 70. było ich już ponad 60 tysięcy, a w 1980 roku blisko 67 tysięcy.
Rozwój nowych osiedli mieszkaniowych, przemysłu, kolei oraz infrastruktury publicznej sprawił, że dawne miasto gwarków przekształciło się w duży, wielodzielnicowy ośrodek miejski, łączący w swoich granicach miejscowości
o odrębnej historii i własnej lokalnej tożsamości.

Podjęcie niniejszej uchwały wpisuje się w liczne działania podejmowane przez miasto Tarnowskie Góry, miejskie instytucje oraz organizacje społeczne w związku z przypadającą w 2026 roku 500. rocznicą początków miasta. Uchwała będzie służyć utrwalaniu pamięci o jego dziejach, wzmacnianiu lokalnej tożsamości oraz upowszechnianiu wiedzy o bogatym, wielokulturowym
i przemysłowym dziedzictwie Tarnowskich Gór. Niegdyś miasta licznych hor (kopalń) w pobliżu wsi Tarnowice.

Intencją radnych X kadencji Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach jest, aby niniejsza deklaracja była uroczyście odczytywana podczas pierwszych sesji kolejnych kadencji Rad Miejskich, inaugurujących prace, wpisując się w tradycję oraz dziedzictwo tarnogórskiego samorządu.