Pół wieku historii, literatury i pamięci o mieście. 12 września podczas 69. Gwarków Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej zaprasza do Tarnogórskiego Centrum Kultury na jubileuszową konferencję popularnonaukową. W programie m.in. powrót do „Kruszca” Donata Kirscha, pokaz filmu „Miastu przypisani” z 1976 roku oraz uhonorowanie osób zasłużonych dla SMZT i tarnogórskiego dziedzictwa.

12 września 2026 | godz. 12.00 | Tarnogórskie Centrum Kultury

Historia Tarnowskich Gór ma swoich bohaterów, dzieła i opowieści, do których warto wracać. Jedną z najstarszych gwarkowskich tradycji jest organizowana przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej doroczna konferencja popularnonaukowa, będąca okazją do spotkania z historią miasta, jego mieszkańcami i dziedzictwem.

Tegoroczna konferencja będzie miała szczególny, jubileuszowy charakter. Odbędzie się podczas 69. edycji Gwarków, w roku 500-lecia Tarnowskich Gór oraz 50-lecia udostępnienia turystom Zabytkowej Kopalni Srebra.

Symbolicznie połączy dwa ważne momenty w dziejach miasta: 1976 i 2026 rok. Pół wieku temu Tarnowskie Góry świętowały 450-lecie, odbywały się jubileuszowe Dni Gwarków, a dla turystów otwarto Zabytkową Kopalnię Srebra. Do tamtego czasu powrócimy podczas konferencji poprzez literaturę i film.

„Kruszec” – powrót po 50 latach

Jednym z głównych punktów programu będzie spotkanie z Donatem Kirschem i Andrzejem Kanclerzem, poświęcone wyjątkowemu utworowi literackiemu związanemu z Tarnowskimi Górami.

W 1976 roku, tuż przed obchodami 450-lecia miasta, Donat Kirsch napisał na zamówienie Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej prozę poetycką poświęconą Tarnowskim Górom. Jak po latach wspominał autor, tekst powstał „szczerze i entuzjastycznie”.

Rękopis nosił pierwotnie tytuł „Obudzi cię noc”. Jego fragmenty zostały wykorzystane podczas Dni Gwarków w 1976 roku w widowisku typu światło i dźwięk zaprezentowanym na tarnogórskim Rynku pod tytułem „Wstęp do żywiołów”.

Wyboru tekstów dokonała i widowisko wyreżyserowała Grażyna Kędzielawska, wówczas studentka Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Za stronę wizualną odpowiadał artysta malarz Werner Lubos, a oprawę muzyczną przygotował kompozytor Aleksander Glinkowski.

Archiwalne nagranie dźwiękowe tego wydarzenia zachowało się w zbiorach Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Po niemal 50 latach Donat Kirsch ponownie przekazał tekst Stowarzyszeniu, tym razem pod tytułem „Kruszec”. Podczas konferencji jego historia stanie się punktem wyjścia do rozmowy o literackim obrazie Tarnowskich Gór, pamięci miasta i kulturze jubileuszowego roku 1976.

Fragment „Wstępu do żywiołów” został już wcześniej przypomniany mieszkańcom. W 2021 roku znalazł się w Tarnogórskiej Galerii Literackiej – Z inspiracji Srebrnym Miastem, stworzonej we współpracy SMZT, Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Bolesława Lubosza i Gminy Tarnowskie Góry. Jedna z ośmiu srebrnych plansz galerii była poświęcona właśnie Donatowi Kirschowi.

„Miastu przypisani”

Drugim szczególnym powrotem do jubileuszowego 1976 roku będzie pokaz filmu „Miastu przypisani”, wyprodukowanego przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej w reżyserii Norberta Boronowskiego.

Dokument ten powstał z okazji wyjątkowego jubileuszu 450-lecia powstania Tarnowskich Gór oraz uroczystych, jubileuszowych Dni Gwarków. Film obrazuje historię, dziedzictwo kulturowe oraz ludzi zaangażowanych w rozwój i ochronę tradycji tego śląskiego miasta. Pół wieku później ponownie pozwoli spojrzeć na Tarnowskie Góry oczami ludzi dokumentujących miasto.

Dzięki współpracy z Filmoteką Śląską i Instytucją Filmową SILESIA FILM udało się zdigitalizować cały materiał z taśmy filmowej i poddać cyfrowej obróbce obrazu oraz dźwięku. Zatem film po rekonstrukcji cyfrowej będzie miał tego dnia swoją premierę.

Odznaczenia i wyróżnienia

Konferencja będzie również okazją do uhonorowania osób związanych ze Stowarzyszeniem i od lat działających na rzecz zachowania oraz popularyzacji tarnogórskiego dziedzictwa.

Podczas uroczystości wręczone zostaną odznaczenia państwowe i wojewódzkie dla członków SMZT, a także pamiątkowe statuetki dla członków Stowarzyszenia oraz osób i instytucji z nim zaprzyjaźnionych.

Statuetki wręczy Marek Kandzia, były przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

PROGRAM

12.00 – rozpoczęcie konferencji
Powitanie gości i przemówienia okolicznościowe

12.15 – wręczenie odznaczeń
Odznaczenia państwowe i wojewódzkie dla członków SMZT

12.35 – Donat Kirsch i Andrzej Kanclerz
„Kruszec” Donata Kirscha – literacki ukłon w stronę historii Tarnowskich Gór
W 50. rocznicę prezentacji fragmentów utworu podczas Dni Gwarków w 1976 roku

13.20 – przerwa kawowa

13.40 – pokaz filmu „Miastu przypisani”
Produkcja: Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej
Reżyseria: Norbert Boronowski
1976 rok

14.25 – uroczyste wręczenie statuetek
Uhonorowanie członków SMZT oraz osób i instytucji zaprzyjaźnionych ze Stowarzyszeniem

15.10 – podziękowania

15.15 – zakończenie konferencji

12 września 2026, godz. 12.00
Tarnogórskie Centrum Kultury

Zapraszamy do wspólnego powrotu do historii Tarnowskich Gór – tej zapisanej w dokumentach, literaturze, filmie i pamięci kolejnych pokoleń.